Tahkim nedir?
Ticari uyuşmazlıkların en yaygın çözüm yönetimi olarak bilinen tahkim, tarafların bir uyuşmazlığın hakem denilen kişilerce çözülmesine rıza gösterdikleri, hakemlerin de uyuşmazlığı tarafları dinleyerek yargısal prosedürlere uygun bir şekilde ve tarafsızca çözmek üzere bağlayıcı karar verdiği bir süreç olarak tanımlanmaktadır.
1. Tahkim Türleri
1.1. Ad hoc tahkim – Kurumsal Tahkim
Ad hoc tahkim, herhangi bir tahkim kurumunun himayesi veya gözetimi altında yürütülmeyen tahkim anlamına gelmektedir. Ad hoc tahkimde taraflar tahkim yargılamasının yürütülmesi için herhangi bir kurum tayin etmeden uyuşmazlığın tahkim yargısında çözüleceği hususunda anlaşmaya vardığından hakem veya hakem kurulu bir tahkim kurumunun gözetimi ve himayesi olmadan uyuşmazlığı çözmektedir.
Kurumsal tahkim, tarafların belirli bir kurumun kuralları uyarınca tahkim yargılaması yapılması hususunda anlaşmaları halinde, ilgili kurumunun organizasyonu ile gerçekleşen ve yine onun kurallarına göre yürütülen tahkim yargılamasıdır.
Ticaret ve yatırım uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümü için ICC (International Chamber of Commerce), AAA (American Arbitration Association), LCIA (London Court of International Arbitration) SCC Arbitration Institute (Stockholm Chamber of Commerce), ICSID (International Centre for the Settlement of Investment Disputes), SIAC (Singapore International Arbitration Centre) ve CIETAC (China International Economic and Trade Arbitration Commission) gibi uluslararası kurumların tahkim yargılamasına ilişkin kuralları bulunmaktadır.
1.2. Ticari Tahkim – Yatırım Tahkimi
Ticari tahkim özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde en çok başvurulan bir uyuşmazlık çözüm yolu iken, yatırım tahkiminin konusu yatırım uyuşmazlıklarıdır; diğer bir değişle yatırım tahkimi ev sahibi devletin yatırımcıya karşı yükümlülüklerini ihlâl etmesinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümü için öngörülmüştür. Bununla birlikte, milletlerarası ticari tahkim kavramının sıklıkla yatırım uyuşmazlıkları için başvurulan yatırım tahkimini de kapsayacak şekilde kullanıldığı görülmektedir.
1.3. İç Tahkim – Dış Tahkim
İç tahkim tüm unsurları itibarıyla sadece bir devleti ilgilendiren uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözümü için o devletin getirmiş olduğu tahkim düzenlemelerine tâbi olarak yürütülen tahkim anlamına gelmektedir.
Dış tahkim (yabancı tahkim) ise, yabancı bir ülkenin usûl kanunlarının uygulandığı ve esas itibarıyla tahkim yerinin yabancı bir ülke olduğu tahkim türü olup, bu yargılama sonucunda verilen hakem kararları da yabancı hakem kararı olarak kabul edilmektedir.
1.4. Milli Tahkim – Milletlerarası Tahkim
Millî tahkim aslında yabancı unsur taşısın ya da taşımasın, bir devletin millî usûl kanunlarının otoritesi altında verilen tahkim anlamına gelmektedir.
Milletlerarası tahkimin ideal anlamı hem konu hem kaynak bakımından milletlerarası nitelik taşıması olsa da günümüzde esas itibarıyla tahkim yeri hukuku izin vermedikçe bu anlamda bir milletlerarası tahkim mümkün olmayacaktır.
